Mesto br. 2

Dragan Jacanović

Čarolije rimske istorije

Imao sam zadovoljstvo da pročitam 46 pesama Dragana Jacanovića, arheologa iz požarevačkog muzeja, posvećenih ličnostima, događajima i naseljima iz rimskog perioda sa tla Srbije. Prema stilu pisanja, čini se da se pesnik svojim kratkim pesmama, u jednom, dva ili, najviše, tri stiha obraća samo deci; pesme su međutim krcate podacima koji su važni za svakoga ko želi da suštinski razume razdoblje, o kome postoji toliko materijalnih tragova na našem tlu. Jacanović svojim pesmama briše, inače, ogromnu vremensku i kulturnu razliku između rimskih vremena i naših dana: dečak Marko iz Viminacijuma ima iste teškoće kao maleni Marko iz današnjeg Kostolca da shvati koliko „milja ima do cilja“, a „klinka“ iz rimskog grada na ušću Mlave opčinjena je maminom šminkom, poput devojčica iz pretškolskog odeljenja nekog današnjeg vrtića. Isti zvuk zvečke umirivao rimske bebe, kao današnju novorođenčad, a uljana „lampica čarobnica“, koju „dečak mali pali“, proizvodila je iste senke i podstrekivala maštu u svim vremenima. Svako ko pročita pesme iz ove zbirke neće više doživljavati nazive „Viminacijum grad“, Lederata, Margum, Pinkum - kao jedva vidljive tragove podsećanja na rimski urbani život sa početka nove ere - već kao inspiraciju koja već skoro dva milenijuma podstiče maštu i kreativnost stanovnika od ušća trome Morave do đerdapskih vrata. Većina careva čija su se zvučna imena uklopila u Jacanovićeve rime poreklom su sa onih delova obale Save, gde moćna reka počinje da se priprema da ulije svoje vode sa alpskih lednika u krivinu koju razljućeni Dunav pravi udarajući o neprobojnu belu stenu, ili su iz doline Morave, čiji svaki kutak dodiruje brižna reka, neprekidno vijugajući. Među tim carevima je i Galerije iz rajske doline Timoka oivičene Homoljem i Beljanicom, koju nebeski bogovi mogu da vide jedino ako se popnu na vrhove Rtnja ili Deli Jovana - sohe nebeske. I tako iz pesme u pesmu, iz stiha u stih onaj razljućeni Dunav, kome je Bela beogradska stena osujetila put ka jugu, obnovio je svoju moć htonskom snagom Morave i obogaćen zlatonosnom vodom Peka - nepojmljivom silinom probio je svoje gvozdeno korito zaklinjući se da nikada i niko neće tu spojiti njegove obale. Ali „Odmah posle dačkog rata... ostade do naših dana svetsko čudo neko, most čuven na daleko“, Apolodora iz Damaska nisu uplašili- ni snaga dunavske matice, niti huk njegovih vrtloga - zauzdao je Sirijac neukrotivu reku podižući najveći most u Evropi. Dunavje na tom mestu neko vreme sve više penio, iskaljujući svoju ljutnju, pokušavajući da potkopa njegove stubove, da bi se ubrzo na njega navikao. Kada su zemljotresi i druge neprilike učinile da most postane neupotrebljiv - onim htonskim i zlatonosnim talozima Dunav je prekrio sećanje na ljudski prkos s početka nove ere. Podsetio nas je Jacanović na narodnu mudrost „da je svaka sila za vreme“; „Božija sila car Atila... rušio je ko od šale rimske kule ko astale... Margum, Pinkum, Lederatu sravni u tom Hunskom ratu... Viminacij, carski grad, pod zemljom je sve do sad“.

Milorad Stojić

KNJIGA MESECA
Kradljivica knjiga
Autor: Markus Zusak
Izdavaštvo
Radost blaga ispod zemlje
Autor: Branko Manas

PREPORUČUJEMO
STVORENJE IZ MOČVARE
Autor: Len Vin, Berni Rajtson, Nestor Redondo